Leila Onlaş / KAZAKİSTAN
Cengiz Han Müslüman değildi. O, en yüce gücün Ebedî Gök — Tengri olarak kabul edildiği bir dünyada yetişti.
Konuşmalarında ve mektuplarında O’na hitap ediyor, iktidarını ise soyundan değil, Gök’ün iradesinden aldığını söylüyordu.
Bugün Cengiz Han hakkında o kadar çok şey yazıldı ki, sonradan ortaya çıkan efsanelerin katmanları arasında bazen gerçek insanı görmek zorlaşıyor.
Kimileri onu yalnızca İslam hükümdarı olarak göstermeye çalışıyor, kimileri ise yalnızca Moğol hükümdarı olarak. Ancak XIII. yüzyıl kaynaklarına başvurulduğunda, ortaya çıkan tablo çok daha karmaşıktır.
Moğol İmparatorluğu din devleti olarak kurulmadı.
Onun içinde Tengriciler, Budistler, Nasturiler ve Müslümanlar yaşıyordu.
İnanç, devlete karşı siyasi bir meydan okumaya dönüşmediği sürece, baskı nedeni olmuyordu.
Cengiz Han için önemli olan, bir insanın nasıl ibadet ettiği değil; sözüne ve devlete ne kadar sadık olduğuydu. En ağır suç ise ihanetti.
Pek çok araştırmacı, onun adıyla anılan yasa derlemesini — Yasa’yı (Yasa/Yasaklar) — ilişkilendirir. Bu belge günümüze tam olarak ulaşmadığı için, etrafında birçok sonraki dönem yorumu ortaya çıkmıştır.
📍Ancak neredeyse bütün kaynaklarda görülen ortak nokta şudur:
Disiplin, sorumluluk ve cezanın kaçınılmazlığı, bu devasa devletin yönetiminin temelini oluşturuyordu.
Sıkça Cengiz Han’ın İslam’a bir din olarak karşı savaştığı iddia edilir. Tarih ise bunun tam tersini söylemektedir. O, dine karşı değil; kendi otoritesine direnen devletlere karşı savaştı. Tıpkı daha sonra torunlarının Hristiyan ve Budist devletlerle savaştığı gibi. Bu savaşların nedeni dini değil, siyasiydi.
‼️Daha da ilginç olan ise şudur. Büyük Hanların neredeyse bütün mektuplarında aynı düşünce dile getirilir:
İktidar, Tek Gök’ün iradesiyle gelir.
Bu da, birçok Türk halkı İslam’ı kabul etmeden çok önce, Bozkır Geleneği içinde tek bir Yaratıcı anlayışının var olduğunu göstermektedir.
Cengiz Han’ın tarihini ne dini tartışmaların bir aracına ne de bir ideolojiye dönüştürmek gerekir. O, olduğu haliyle çok daha ilginçtir.
Bu; Avrasya’nın çok büyük bir bölümünü birleştirmeyi başaran, kendi döneminin en etkili devlet sistemlerinden birini kuran ve tarihçiler arasında hâlâ tartışılmaya devam eden bir miras bırakan bir insanın hikâyesidir.
