Samed Behrengi
24 Haziran 1939’da Tebriz’in yoksul bir mahallesinde, emekçi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Samed Behrengi, hayatı boyunca ezilenlerin, taşranın ve en çok da çocukların sesi oldu. Öğretmen okulunu bitirdikten sonra köy köy gezerek çocuklara ders vermeye başladı.
Behrengi, sıradan bir öğretmen değildi; o, çocuklara sadece okuma yazmayı değil, düşünmeyi, soru sormayı ve kendi dillerine, kültürlerine sahip çıkmayı öğretti. Dönemin baskıcı rejimine rağmen, halk hikayelerini derledi, Azerbaycan Türkçesiyle masallar topladı ve bunları geleceğin mimarı olarak gördüğü çocuklara ulaştırdı.
Göle Sığmayan Ruh: “Küçük Kara Balık” Neden Bu Kadar Önemli?
Samed Behrengi denince akla gelen ilk ve en görkemli yapıt, şüphesiz ki Küçük Kara Balık’tır. O küçük balık, aslında Behrengi’nin bizzat kendisidir.
Sorgulamanın Gücü: “Bu derenin sonu nereye çıkıyor?” sorusunun peşinden giden Küçük Kara Balık, ona dayatılan küçük dünyayı (küçük gölü) reddeder.
Korkuya Karşı Direniş: Karşısına çıkan pelikanlara, balıkçıllara ve her türlü tehlikeye rağmen, denize ulaşma tutkusundan vazgeçmez.
Evrensel Bir Manifesto: Kitap, sadece bir çocuk masalı değil; statükoya, adaletsizliğe ve dogmalara karşı yazılmış evrensel bir özgürlük manifestosudur. Dünyanın dört bir yanında onlarca dile çevrilmesi ve Bologna Çocuk Kitapları Fuarı gibi prestijli platformlardan ödüllerle dönmesi bu yüzdendir.
Sadece Bir Çocuk Yazarı Değil; Bir Halk Aydınlanmacısı
Behrengi sadece masallar yazmadı; o bir araştırmacı, derlemeci ve pedagogdu. Bir Şeftali Bin Şeftali, Ulduz ve Kargalar, Püsküllü Deve gibi eserlerinde de her zaman mülkiyet ilişkilerini, yoksulluğu, dostluğu ve paylaşmayı işledi. Çocuk edebiyatını “öğüt veren, uslu durmayı tembihleyen” bir araç olmaktan çıkarıp, bir uyanış ve farkındalık alanına dönüştürdü.
Gizemli Bir Erken Veda
Samed Behrengi, henüz üretkenliğinin zirvesindeyken, 1968 yılının Ağustos ayında (henüz 29 yaşındayken) Aras Nehri’nde boğularak hayatını kaybetti. Ölümünün arkasındaki sır perdesi hiçbir zaman tam olarak aralanamadı; dönemin Şah rejimi (SAVAK) tarafından ortadan kaldırıldığı iddiaları, onun halkın gözündeki efsanevi yerini daha da pekiştirdi.
“Ölüm çok kolay gelebilir bana, ama yaşayabildiğim sürece başkalarının ölümünün karşısına dikilmeliyim. Tabii bir gün ölümle karşı karşıya gelirsem -ki geleceğim- önemli olan şu ki benim ölümüm veya yaşamım başkalarının hayatını nasıl etkileyecek…”
— Küçük Kara Balık
Bugün Onun Doğum Günü: Küçük Kara Balıklar Hâlâ Yüzüyor
Bugün Samed Behrengi’nin doğum günü. O, ömrünü adadığı o serin nehirlerin akıntısında kaybolmuş gibi görünse de, dünyanın her yerinde, haksızlıklara karşı sesini yükselten, sınırları aşmak isteyen ve “başka bir dünya mümkün” diyen her çocuğun, her gencin ve her okurun zihninde yaşamaya devam ediyor.
İyi ki doğdun Samed Behrengi! Karadeniz’den Aras’a, dünyanın tüm nehirleri hâlâ senin Küçük Kara Balık’ının cesaretini fısıldıyor kulaklarımıza…
