Dr Belma Uysal -İngiltere
Plymouth’ta Unutulan Türk Şehitleri: 170 Yıl Sessiz Bekleyiş
Milletlerin tarihinde bazı hadiseler vardır ki, üzerinden asırlar geçse de tamamen kaybolmaz. Bazen bir arşiv belgesinde, bazen eski bir mezarlığın sessizliğinde, bazen de hiç beklenmeyen bir coğrafyada yeniden karşımıza çıkar.
İngiltere’nin güneybatısındaki Plymouth şehri, Türk tarihinin böylesi unutulmuş sayfalarından birine ev sahipliği yapmaktadır.
Kırım Harbi sonrasında Osmanlı Donanması’na ait Peyk-i Zafer, Fethiye ve Şadiye adlı gemiler modernizasyon amacıyla İngiltere’ye gönderilmişti. Bu gemilerde görev yapan yüzlerce Osmanlı denizcisi aylarca Plymouth’ta kaldı. Ancak bu yolculuk herkes için dönüşle sonuçlanmadı.
Arşiv kayıtları bugün bize, 84 Osmanlı askerinin burada hayatını kaybettiğini göstermektedir.
Bu askerlerden 18’i Plymouth’taki Ford Park Mezarlığı’na defnedildi.
Aradan geçen yaklaşık 170 yıl boyunca bu mezarlar unutuldu. Zaman içinde üzerlerine başka definler yapıldı. Fakat tarih onları tamamen silmedi. İngiliz arşivlerinde muhafaza edilen kayıtlar sayesinde isimleri, ölüm tarihleri ve mezar yerleri yeniden gün yüzüne çıktı. Vatanlarından binlerce kilometre uzakta toprağa verilen bu askerler kimdi ve onları hatırlamak bugün bize ne söylüyor?
Türk dünyasının ortak tarihine bakıldığında, Kafkaslardan Balkanlara, Orta Asya’dan Anadolu’ya kadar uzanan geniş coğrafyada sayısız şehitlik ve hatıra mekânı görmek mümkündür. Bu mekânlar sadece geçmişin izleri değil, aynı zamanda milletlerin hafızasını canlı tutan sembollerdir. Plymouth’taki Osmanlı mezarları da bu hafızanın bir parçasıdır.
Bugün elimizde son derece kıymetli bir imkân bulunmaktadır. Ford Park Mezarlığı’nda yatan 18 Osmanlı askerinin isimleri bilinmektedir. Mezar yerleri tespit edilmiştir. Dolayısıyla artık mesele onları aramak değil, onları görünür kılmaktır.
Belki de yapılması gereken en anlamlı çalışma, bu 18 Türk askerinin isimlerini yaşatacak mütevazı fakat kalıcı bir anıt taşının dikilmesidir. Çünkü bazen bir milletin büyüklüğü, geçmişte kazandığı zaferlerle değil, unutulmuş evlatlarına gösterdiği vefayla ölçülür.
Plymouth’ta yatan Türk askerleri 170 yıldır sessizdir. Fakat isimleri hâlâ yaşamaktadır. Şimdi o isimlerin yeniden görünür olması, ortak tarihimize, ortak hafızamıza ve şehitlerimize karşı yerine getirmemiz gereken bir vefa borcudur.
